Prawne

ODPOWIEDZIALNOŚĆ ŻONY MARYNARZA ZA ZOBOWIĄZANIA PODATKOWE MĘŻA.

Autor: Luty 11, 2018 Zostaw komentarz

 

 

 

W środowisku rodzin marynarskich bardzo często pojawiają się wątpliwości co do zakresu odpowiedzialności żony marynarza za ewentualne „długi podatkowe” męża, dlatego też w poniższym artykule przedstawimy ten problem z tej właśnie perspektywy. Należy jednak pamiętać, iż na takich samych zasadach będzie odpowiadał marynarz w sytuacji, gdy jego żona wygeneruje zobowiązania podatkowe np. w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą.

 

Na czym polega solidarna odpowiedzialność za zobowiązania?

Przystępując do omawiania tematyki będącej przedmiotem niniejszego artykułu, warto na samym początku odnieść się do pojęcia odpowiedzialności solidarnej za zobowiązania w ogóle.

Przepisy regulujące zobowiązania solidarne znajdują się w dziale I tytułu II księgi III ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku – Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2017 roku, poz. 459). Istota solidarność dłużników wynikająca ze ww. ustawy polega na tym, że kilku dłużników może być zobowiązanych w ten sposób, iż wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników zwalnia pozostałych. Solidarność zobowiązania dłużników oznacza zatem stan, w którym wierzyciel może dochodzić całej należności od każdego z dłużników, aż do całkowitego jej zaspokojenia. Dłużnicy natomiast nie mogą bronić się zarzutem, że zapłacili już swoją część, a pozostałej części wierzyciel powinien dochodzić od pozostałych dłużników. Zaspokojenie wierzyciela przez jednego lub niektórych współdłużników zwalnia z odpowiedzialności pozostałych. Podkreślenia wymaga, że solidarność nie oznacza odpowiedzialności dłużników w częściach równych i nie można jej domniemywać bez podstawy prawnej, tj. zobowiązanie jest solidarne, jeżeli wynika to z treści ustawy lub z czynności prawnej (przez ustawę należy rozumieć nie tylko ww. Kodeks cywilny, ale także inne przepisy, niezależnie od tego, czy zawarte są w aktach prawnych z zakresu prawa cywilnego, administracyjnego czy finansowego).

writing-1149962_1920Uregulowana w Kodeksie cywilnym solidarność dłużników przewiduje także możliwość ubiegania się dłużnika solidarnego w sytuacji spełnienia przez niego świadczenia na rzecz wierzyciela ze zwrotnymi roszczeniami, tzw. roszczeniami regresowymi, wobec pozostałych dłużników solidarnych. Jeżeli zatem między dłużnikami nie są wyłączone roszczenia regresowe, dłużnik, który spełnił świadczenie, może żądać od każdego z pozostałych dłużników solidarnych zwrotu w częściach równych tego, co sam wierzycielowi świadczył.

Solidarna odpowiedzialność małżonków za zobowiązania podatkowe

Zgodnie z treścią przepisów ujętych w rozdziale XIII ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. Z 2017 roku, poz. 201), do odpowiedzialności solidarnej za zobowiązania podatkowe stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dla zobowiązań cywilnoprawnych. W przypadku, kiedy na podstawie obowiązujących przepisów prawnych podatnicy ponoszą solidarną odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe i zobowiązanie podatkowe powstaje z dniem doręczenia decyzji organu podatkowego ustalającej wysokość tego zobowiązania, odpowiedzialnymi solidarnie są podatnicy, którym doręczono decyzję ustalającą wysokość zobowiązania podatkowego. Opisana powyżej regulacja nie ma jednak zastosowania do zobowiązań podatkowych pobieranych w formie łącznego zobowiązania podatkowego, gdzie zasady odpowiedzialności solidarnej stosuje się z chwilą doręczenia decyzji (nakazu płatniczego) osobie, na którą wystawią się tą decyzję (nakaz płatniczy).

Solidarna odpowiedzialność małżonków za zobowiązanie podatkowe aktualizuje się w przypadku łącznego opodatkowania sumy swoich dochodów na podstawie odrębnych przepisów. Solidarna jest także ich wierzytelność o zwrot nadpłaty podatku o sumy ich dochodów. W razie śmierci jednego z małżonków opodatkowanych łącznie, drugi z małżonków ponosi odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe, jak również przysługuje mu wierzytelność o zwrot nadpłaty podatku.

Regulacja dotycząca odpowiedzialności majątkiem wspólnym za zobowiązania podatkowe jednego z małżonków w Ordynacji podatkowej

Ordynacja podatkowa w rozdziale II zawiera własną regulacją dotyczącą odpowiedzialności podatnika (płatnika i inkasenta) za zobowiązania podatkowe. Art. 26 ustawy, regulujący zakres tej odpowiedzialności, stanowi, że podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za wynikające ze zobowiązań podatkowych podatki.

W doktrynie prawa podatkowego odpowiedzialność o charakterze podatkowym rozumiana jest jako dopuszczalność żądania przez wierzyciela podatkowego zapłaty podatku od zobowiązanych do tego podmiotów oraz możliwość stosowania przewidzianych prawem środków zmierzających do przymusowego wyegzekwowania należnych podatków z ich majątku. Jest to zatem rodzaj odpowiedzialności majątkowej o charakterze osobistym, której zasadniczym celem jest uzyskanie świadczenia podatkowego w wysokości wynikającej ze zobowiązania podatkowego. Powyższe oznacza w praktyce, że w celu pokrycia długu podatkowego, organ podatkowy może kierować egzekucję do wszelkich rzeczy i praw majątkowych podatnika. Podkreślić przy tym należy, że odpowiedzialność podatkowa ma charakter nieograniczony, a zatem może obejmować zarówno składniki majątkowe posiadane przez podatnika w chwili powstania zobowiązania podatkowego, jak również majątek istniejący w momencie realizowania tej odpowiedzialności. Ponadto wskazać trzeba, że podstawą ponoszenia odpowiedzialności podatkowej zawsze jest stosowny przepis prawa, a należności podatkowe jako publicznoprawne mają charakter uprzywilejowany.

Przechodząc do zagadnienia będącego tytułowym przedmiotem niniejszego artykułu, przywołać należy treść art. 29 Ordynacji podatkowej regulującego zakres odpowiedzialności podatkowej podatnika pozostającego w związku małżeńskim. Zgodnie z §1 tego artykułu, w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność, o której mowa w art. 26, obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. W tym miejscu wskazać należy, iż na gruncie obowiązującej Ordynacji podatkowej powstanie zobowiązania podatkowego po stronie jednego z małżonków nie jest zależne od zachowania drugiego. Bez znaczenia pozostaje więc okoliczność czy żona wiedziała o podatkowych długach męża oraz czy wyraziła zgodę na jego działania.

W znaczeniu materialnym przepis art. 29 § 1 o.p. nie tworzy statusu małżonka jako podatnika, lecz jedynie wyznacza zakres jego odpowiedzialności, ograniczając go do majątku wspólnego małżonków, co ma wyraźne przełożenie na przedmiot egzekucji administracyjnej, która w przypadku istnienia pomiędzy podatnikiem i jego małżonkiem wspólności majątkowej, poza majątkiem odrębnym podatnika, może być skierowana wyłącznie do przedmiotów majątkowych objętych tą wspólnością (patrz: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 czerwca 2012 roku, sygn akt: I SA/Po 456/12).

Zgodnie z art. 31 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. Z 2017 roku, poz. 682), z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków. Ustawa do majątku wspólnego zalicza w szczególności: wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków, dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków, środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków oraz kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 roku, poz. 963 ze zm.).

Podkreślenia wymaga fakt, iż na podstawie art. 29 § 1 Ordynacji podatkowej odpowiedzialność małżonka podatnika powstaje dopiero z chwilą zawarcia małżeństwa i dotyczy tylko tych zobowiązań podatkowych, które powstały w czasie trwania wspólności ustawowej. Tym samym odpowiedzialność majątkiem wspólnym nie dotyczy tych zobowiązań podatkowych jednego z małżonków, które powstały przed zawarciem związku małżeńskiego. Ponadto, odpowiedzialność ta nie zaktualizuje się w przypadku zawarcia małżeństwa przy jednoczesnym obowiązywaniu zawartej przez przyszłych małżonków intercyzy, tj. dobrowolnego oświadczenia woli, zgodnie z którym rezygnują oni z tworzenia wspólnego majątku dorobkowego.

Uwypuklić w tym miejscu należy, iż przepisy art. 26 i 29 § 1 Ordynacji podatkowej stanowią jedynie materialnoprawną podstawę odpowiedzialności zobowiązanego pozostającego w związku małżeńskim, natomiast realizacja tychże norm przewidziana jest w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2017 roku, poz. 1201). Na mocy art. 27 c ww. ustawy, jeżeli egzekucja ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i z ich majątków osobistych, tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków – nieskierowanie tytułu wykonawczego do współmałżonka podatnika w sposób rażący narusza art. 27 § 1 ustawy (obowiązkowe elementy składowe tytułu wykonawczego).

 

Skutki prawne ograniczenia, zniesienia, wyłączenia lub ustania wspólności majątkowej

            Zgodnie z treścią art. 29 § 2 Ordynacji podatkowej skutki prawne ograniczenia, zniesienia, wyłączenia lub ustania wspólności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem:

  • zawarcia umowy o ograniczeniu lub wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej,
  • zniesienia wspólności majątkowej prawomocnym orzeczeniem sądu,
  • ustania wspólności majątkowej w przypadku ubezwłasnowolnienia małżonka,
  • uprawomocnienia się orzeczenia sądu o separacji.

Powyższa regulacja ma na celu zapobiec skutkom wszelkich ewentualnych zdarzeń wpływających na istnienie majątku wspólnego, które prowadziłyby do uszczuplenia przedmiotów majątkowych mogących służyć dochodzeniu zobowiązania podatkowego. Tym samym stanowi ona swoiste zabezpieczenie, gwarancję dla fiskusa, iż nawet w przypadku zaistnienia jednej ze ww. okoliczności, zobowiązanie podatkowe będzie mogło być dochodzone z przedmiotów wchodzących w skład majątku wspólnego.

Odpowiedzialność rozwiedzionego małżonka za zobowiązania podatkowe

W rozdziale poświęconym odpowiedzialności osób trzecich za zobowiązania podatkowe Ordynacja podatkowa w art. 110 przewiduje odpowiedzialność rozwiedzionego małżonka, który odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z byłym małżonkiem za zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań podatkowych powstałych w czasie trwania wspólności majątkowej, jednakże tylko do wysokości wartości przypadającego mu udziału w majątku wspólnym. Odpowiedzialność ta nie obejmuje niepobranych podatków i odsetek za zwłokę oraz kosztów egzekucyjnych powstałych pod dniu uprawomocnienia się orzeczenia o rozwodzie. Powyższe regulacje stosuje się odpowiednio w razie unieważnienia małżeństwa oraz separacji.

Podkreślenia wymaga, iż w opisanych powyżej przypadkach nie można mówić już o odpowiedzialności majątkowej małżonków, ale o bezpośredniej i osobistej odpowiedzialności rozwiedzionego małżonka. Zakres tej odpowiedzialności obejmuje cały majątek osoby trzeciej, a więc także jej majątek odrębny. Odpowiedzialność podatkowa rozwiedzionego małżonka jest w istocie współodpowiedzialnością za cudzy dług podatkowy, powstającą w razie bezskuteczności egzekucji z majątku podatnika, na co wyraźnie wskazuje art. 108 § 4 Ordynacji podatkowej.

 

Związek partnerski a długi podatkowe

            W przypadku osób pozostających w związku partnerskim, tzw. konkubinacie, ustawodawca dopuścił możliwość ponoszenia przez te osoby solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe wynikające z prowadzonej przez podatnika działalności gospodarczej. Ordynacja podatkowa reguluje powyższą kwestię w art. 111, zgodnie z którym członek rodziny podatnika odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem prowadzącym działalność gospodarczą za zaległości podatkowe wynikające z tej działalności i powstałe w okresie, w którym stale współdziałał z podatnikiem w jej wykonywaniu, osiągając korzyści z prowadzonej przez niego działalności. Należy zwrócić uwagę, że za członków rodziny podatnika uważa się zstępnych, wstępnych, rodzeństwo, małżonków zstępnych, osobę pozostającą w stosunku przysposobienia, a także osobę pozostającą z podatnikiem w faktycznym pożyciu. Odpowiedzialność ta ograniczona jest, jednakże do wysokości uzyskanych korzyści oraz nie obejmuje niepobranych podatków.

Na marginesie wskazać należy, iż zasady dotyczące tego rodzaju odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej stosuje się również do małżonków, którzy zawarli umowę o ograniczeniu lub wyłączeniu wspólności majątkowej, których wspólność majątkowa została zniesiona przez sąd oraz małżonków pozostających w separacji.

 lm-banerek-obsluga

Egzekucja zagranicznych podatkowych należności pieniężnych

Na mocy ustawy z dnia 11 października 2013 roku o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych (Dz. U. z 2013 roku, poz. 1289 ze zm.) możliwe jest występowanie przez zagraniczne organy podatkowe o udzielenie pomocy w zakresie należności pieniężnych do polskich organów podatkowych. Na podstawie wystawionego przez te organy zagranicznego tytułu wykonawczego oraz jednolitego tytułu wykonawczego dopuszczalna jest egzekucja tychże należności z majątku podatnika, jak również z majątku wspólnego w przypadku, w którym podatnik zawarł związek małżeński, a w jego ramach obowiązuje ustrój majątkowej wspólności ustawowej. Co do zasady, aby egzekucja należności z majątku wspólnego małżonków była skuteczna, konieczne jest wystawienie tytułu wykonawczego zarówno na podatnika, jak i jego małżonka. Z informacji udzielonych przez organy podatkowe wynika jednak, iż powyższy obowiązek dotyczy tych składników majątkowych, które jednoznacznie i wyraźnie przypisane są obojgu małżonkom, np. na podstawie aktu notarialnego albo innego dokumentu potwierdzającego prawo własności. W pozostałych przypadkach takie sformułowanie tytułu wykonawczego nie jest konieczne.

Odpowiednie stosowanie przepisów Ordynacji podatkowej do zobowiązań składkowych

            W kontekście omawianej w niniejszym artykule odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe warto wspomnieć, iż na mocy art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2017 roku, poz. 1778) do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stosuje się odpowiednio m.in. omawiane wyżej regulacje z Ordynacji podatkowej ujęte w art. 26 i 29 § 1 i § 2. Oznacza to, że organ rentowy, uwzględniając istotę i cel zobowiązań składkowych, modyfikuje hipotezy wynikających z przepisów norm prawnych Ordynacji podatkowej w taki sposób, aby nadawały się one do zastosowania w sprawach należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, tj. emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe (zobowiązania składkowe). Warto w tym miejscu wskazać, iż zgodnie z treścią wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 23 listopada 2017 roku, sygn. akt III AUa 705/17: odpowiedzialność współmałżonka płatnika za wynikające z zobowiązań składkowych składki powstaje z mocy prawa z chwilą powstania zobowiązania składkowego.

Podsumowanie

Jak z powyższego wynika jest wiele sytuacji, w których żona marynarza będzie odpowiadać za zobowiązania podatkowego męża. Co ciekawe odpowiedzialność ta jest w dalszym ciągu aktualna nawet po rozwodzie (oczywiście tylko co do zobowiązań podatkowych powstałych w trakcie trwania małżeństwa).

Uwagi wymaga również fakt, iż w niektórych przypadkach zawarcie tzw. intercyzy nie rozwiązuje problemu współodpowiedzialności za długi podatkowe małżonka. Po pierwsze, w sytuacji, gdy intercyza jest zawarta po kilku lub kilkunastu latach małżeństwa, organy podatkowe i tak i tak zaspokoją się z majątku dorobkowego małżonków zakumulowanego od zawarcia związku małżeńskiego do momentu zawarcia intercyzy. Po drugie, odpowiedzialność partnerów lub małżonków jest znacznie rozszerzona w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą przez jednego ze współmałżonków.

Z uwagi na powyższe rekomendujemy bieżącą analizę sytuacji podatkowej marynarza jak i jego żony np. w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą.

Radca Prawny Mateusz Romowicz

Aplikant radcowski Anna Słowikowska

Więcej informacji dotyczących pracy Kancelarii na stronie kancelaria-gdynia.eu prawo-korporacyjne.pl
facebook

mr-2017 lm

Podobał Ci się post?

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *